หากถอนฟันหน้าแล้วแต่ทำรากฟันเทียมได้ยาก - เรื่องราวของสะพานฟันแมริแลนด์

สวัสดีครับ ผมชื่อ ทพ. พัค จงอุค (Park Jonguk) ผู้อำนวยการคลินิกทันตกรรมดรีม คังนัม

บล็อกนี้มักเล่าเรื่องวีเนียร์เป็นหลัก แต่วันนี้ขอเล่าเรื่องที่ต่างออกไปสักหน่อย เป็นเรื่องราวของกรณีที่ต้องถอนฟันหน้าแต่ทำรากฟันเทียมได้ยาก ทุกวันนี้เมื่อถอนฟันแล้วมักถูกมองว่ารากฟันเทียมเป็นขั้นตอนต่อไปตามธรรมชาติ แต่เมื่อรักษาคนไข้จริง ๆ ก็มักพบฟันหน้าที่รากฟันเทียมไม่ใช่คำตอบที่เหมาะสมอยู่บ่อยครั้ง พอดีมีสองเคสที่เพิ่งรักษาเสร็จเมื่อไม่นานมานี้ซึ่งน่าจะเป็นตัวอย่างที่ดี จึงขอเล่าเรื่องผ่านสองเคสนี้

รากฟันเทียมไม่ใช่คำตอบเสมอไป

รากฟันเทียมคือการรักษาด้วยการฝังเสาลงในกระดูกเหงือก แน่นอนว่าต้องมีกระดูกรองรับจึงจะทำได้ แต่เหตุผลส่วนใหญ่ที่ต้องถอนฟันหน้ามาจากกระดูกเหงือกละลาย นั่นคือถอนฟันในสภาพที่กระดูกซึ่งควรยึดฟันไว้หายไปมากแล้ว ท่านอาจถามว่าทำไมไม่ปลูกกระดูกล่ะ แน่นอนว่ามีวิธีนั้นด้วย แต่บริเวณฟันหน้าล่างมีความกว้างของกระดูกที่บางอยู่แล้วตั้งแต่แรก และช่องว่างระหว่างฟันก็แคบ หากกระดูกละลายไปมาก แม้จะปลูกกระดูกเพิ่ม การทำรากฟันเทียมก็ยังเป็นเรื่องที่ไม่ง่ายในบริเวณนี้ จะยังคงยึดมั่นทำรากฟันเทียมต่อไปโดยขยายขอบเขตการผ่าตัดเรื่อย ๆ ดีจริงหรือ นี่คือจุดที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ

แต่ทว่า

นอกจากรากฟันเทียมแล้วยังมีวิธีอื่นอยู่ ซึ่งเป็นวิธีที่มีมาตั้งแต่หลายสิบปีก่อน นั่นคือการรักษาที่เรียกว่าสะพานฟันแมริแลนด์

วิธีเชื่อมฟันด้วยการติดปีกไว้ที่ฟันข้างเคียง

สะพานฟันแมริแลนด์คือวิธีติดปีกบางไว้ที่ด้านหลังของฟันข้างเคียงกับตำแหน่งที่ฟันหายไป แล้วเชื่อมฟันหนึ่งซี่เข้ากับปีกนั้น อาจเปรียบได้กับชั้นวางแบบติดกาวที่ไม่ต้องเจาะรูผนัง ในอดีตปีกนี้ทำจากโลหะ จึงมีข้อเสียคือฟันดูออกโทนคล้ำเล็กน้อย แต่ปัจจุบันทำจากเซรามิกที่มีความแข็งแรงสูง จึงไม่มีปัญหานั้นอีกต่อไป ข้อดีที่สุดคือแทบไม่ต้องกรอฟันข้างเคียงเลย และไม่ต้องผ่าตัด

ต้องกำหนดรูปทรงเหงือกไว้ก่อนที่ฟันจะหลุดไป

ก่อนจะเข้าเรื่องเคสจริง ขอเล่าเรื่องหนึ่งที่สำคัญมากในการรักษาหลังถอนฟัน แต่หลายคนกลับไม่ค่อยรู้กัน เหงือกบริเวณที่ฟันหลุดไปจะยุบแบนราบลงขณะที่แผลหาย เหงือกรอบฟันเดิมทีจะโอบล้อมฟันเป็นเส้นโค้งที่นุ่มนวล แต่เมื่อไม่มีฟันให้โอบล้อมแล้ว เส้นโค้งนั้นก็จะพังทลายลง เหงือกที่ยุบตัวไปแล้วครั้งหนึ่งจะยกกลับขึ้นมาได้ยากมาก ไม่ว่าจะสร้างฟันที่สวยงามเพียงใดใส่เข้าไป หากเส้นโค้งของเหงือกพังทลายไปแล้ว บริเวณนั้นก็จะดูขัดตาอยู่ดี เพราะฟันจะดูเป็นธรรมชาติก็ต่อเมื่อดูเหมือนงอกขึ้นมาจากเหงือก

ด้วยเหตุนี้ ในเคสแบบนี้ผมจึงทำและติดฟันชั่วคราวทันทีในตำแหน่งที่ถอนฟันออก ขณะที่เหงือกกำลังหาย ฟันชั่วคราวจะช่วยรองรับเส้นโค้งนั้นจากด้านใน ปูนปลาสเตอร์ต้องปั้นรูปทรงก่อนที่จะแข็งตัว หากแข็งตัวแล้วก็สายเกินไป เหงือกก็เช่นเดียวกัน

1. เคสฟันหน้าล่าง

เคสแรกมีปัญหาที่ฟันหน้าล่างซี่หนึ่ง กระดูกเหงือกละลายไปมากจนฟันโยกคลอน และหากปล่อยไว้อาจส่งผลเสียถึงฟันข้างเคียง จึงตัดสินใจถอนฟัน เมื่อดูสภาพกระดูกแล้วถือเป็นเคสที่ทำรากฟันเทียมได้ยาก ทันทีที่ถอนฟันออกจึงทำฟันชั่วคราวในตำแหน่งนั้นเพื่อกำหนดรูปทรงเหงือก หลังจากผ่านไปหนึ่งเดือนเมื่อเหงือกคงตัวแล้ว จึงติดสะพานฟันแมริแลนด์ที่มีปีกเพียงข้างเดียวไว้ที่ด้านหลังของฟันข้างเคียงเพื่อจบการรักษา

ทำไมถึงทำปีกเพียงข้างเดียว หากติดทั้งสองข้างน่าจะแข็งแรงกว่า

ในทางกลับกันต่างหาก ฟันหน้าล่างแต่ละซี่จะขยับเล็กน้อยแยกจากกันทุกครั้งที่เคี้ยว หากติดปีกไว้ทั้งสองฟัน ความแตกต่างของการขยับเล็กน้อยนี้จะเขย่าพื้นผิวที่ยึดติดอยู่ตลอด ทำให้ปีกข้างหนึ่งหลุดก่อน ปัญหาคือคนไข้มักไม่รู้ตัวว่าหลุดแล้ว จนเกิดฟันผุตามช่องว่างนั้น หากมีปีกข้างเดียว สะพานฟันจะขยับไปพร้อมกับฟันซี่นั้นเสมือนเป็นเนื้อเดียวกัน จึงไม่เกิดปัญหาแบบนี้ อันที่จริงมีงานวิจัยทางคลินิกออกมาอย่างต่อเนื่องว่าวิธีปีกข้างเดียวใช้งานได้นานกว่า

สำหรับฟันขากรรไกรล่าง ในกรณีที่แรงสบฟันน้อย สามารถทำได้ถึง 2 ซี่เช่นกัน

2. เคสฟันหน้าบน - ติดปีกไว้ที่ด้านหน้า

เคสที่สองคือฟันข้างฟันหน้าบน ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มองเห็นได้ชัดจากด้านหน้าเวลายิ้ม เช่นเดียวกับเคสแรก กระดูกละลายไปมากจนทำรากฟันเทียมได้ยาก และการทำฟันชั่วคราวเพื่อกำหนดรูปทรงเหงือกในวันถอนฟันก็เหมือนกับเคสแรก

แต่เคสนี้มีปัญหาที่ตำแหน่งการติดปีก ด้านหลังของฟันหน้าบนคือตำแหน่งที่ปลายฟันล่างมาสัมผัส ขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ของการสบฟัน บางครั้งก็ไม่มีพื้นที่ว่างพอสำหรับใส่ปีกได้ เคสนี้ก็เป็นเช่นนั้น

จึงเปลี่ยนแนวคิดใหม่ โดยติดปีกไว้ที่ด้านหน้าใกล้ริมฝีปาก แทนที่จะเป็นด้านหลัง ติดปีกเซรามิกบางเหมือนวีเนียร์ไว้ที่ด้านหน้าของฟันเขี้ยวข้างเคียง แล้วเชื่อมฟันหนึ่งซี่เข้ากับปีกนั้น ผมเรียกวิธีนี้ว่าสะพานฟันแบบวีเนียร์ ถือเป็นการประยุกต์ใช้สะพานฟันแมริแลนด์นั่นเอง

หากติดไว้ที่ด้านหน้าจะไม่ดูออกชัดเจนหรือ

การทำให้ปีกดูเป็นธรรมชาตินั้นสุดท้ายก็คืองานเดียวกันกับการทำวีเนียร์ นั่นคือการจับคู่สี ความโปร่งแสง และลายพื้นผิวให้เข้ากับฟันข้างเคียง ซึ่งเป็นงานที่ผมทำมากว่า 20 ปี ปีกที่อยู่บนฟันเขี้ยวจะวางตัวอย่างเป็นธรรมชาติเหมือนวีเนียร์ และฟันที่เชื่อมต่อจากตรงนั้นก็จะโผล่ขึ้นมาจากเส้นโค้งของเหงือกที่กำหนดไว้ล่วงหน้าราวกับงอกขึ้นมาเอง แทบไม่มีใครแยกออกได้ว่าซี่ไหนคือฟันที่สร้างขึ้นใหม่ นอกจากตัวคนไข้เอง

แน่นอนว่าการรักษานี้ไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกเคสที่ถอนฟัน สำหรับบริเวณฟันกรามที่รับแรงเคี้ยวมาก ผู้ที่มีอาการนอนกัดฟันรุนแรง หรือกรณีที่สภาพฟันข้างเคียงที่จะรองรับปีกไม่ดีนัก รากฟันเทียมหรือวิธีอื่นอาจดีกว่า การวินิจฉัยต้องมาก่อนเสมอ เรื่องนี้ยากที่จะบอกได้อย่างเด็ดขาดว่าแบบไหนดีกว่ากัน

หากจะเล่าเรื่องเคสต่อไปก็คงไม่มีที่สิ้นสุด แต่สิ่งที่อยากเล่าในวันนี้มีเพียงเท่านี้ จึงขอจบบทความไว้แต่เพียงนี้

หากท่านได้ยินว่าต้องถอนฟันหน้า

ก็ไม่ต้องท้อแท้เกินไปกับคำว่าทำรากฟันเทียมได้ยาก

ลองถามคำถามนี้ดูสักครั้ง

"หลังถอนฟันแล้ว จะรักษารูปทรงเหงือกไว้อย่างไร นอกจากรากฟันเทียมยังมีทางเลือกอื่นไหม"

ในวันที่ถอนฟันนั้น รูปทรงของเหงือกก็เริ่มถูกกำหนดแล้ว และความเป็นธรรมชาติของฟันที่จะขึ้นอยู่บนเหงือกนั้น สุดท้ายก็มาจากรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ผมมักพูดถึงเสมอในเรื่องวีเนียร์ นั่นคือสี ความโปร่งแสง และลายพื้นผิว การคืนสภาพตำแหน่งที่ฟันหายไปให้แนบเนียนราวกับไม่เคยเกิดขึ้น อาจไม่ต่างอะไรจากงานวีเนียร์เลยก็เป็นได้